«ឥសី» ជាភាសាអង់គ្លេស Hermit ឬ Ascetic?

ខ្ញុំធ្លាប់ធ្វើការងារជាអ្នកបកប្រែ ជាពិសេសផ្នែករឿងប្រឌិត។ ជាទូទៅ ខ្ញុំបកប្រែពាក្យ «ឥសី» ទៅជាភាសាអង់គ្លេសថា Hermit។ ប៉ុន្តែប៉ុន្មានថ្ងៃមុន ពេលខ្ញុំទៅសារមន្ទីរ ខ្ញុំចាប់អារម្មណ៍នឹងរូបចម្លាក់ឥសី សរសេរជាភាសាអង់គ្លេសថា Ascetic។

ខ្ញុំបានរកមើលនៅក្នុងវចនានុក្រមពាក្យខ្មែរ ឃើញថាពាក្យ «ឥសី» ក្លាយមកពី «ឥសិ» ដែលមានន័យថា ការបួសជាឥសី, ផ្នួសឥសី។ បើចង់និយាយពី បុរសចាស់ដែលយើងតែងតែឃើញនៅក្នុងរឿងអក្សរសិល្ប៍បុរាណ នោះត្រូវមើលពាក្យ «ឫសី» ដែលមានន័យថា អ្នកបួស, តាបស, អ្នកប្រាជ្ញា (អ្នកស្វែងសីលាទិគុណ, អ្នកស្វែងសីលធម៌)។

ការពន្យល់របស់ខ្មែរយើងមិនខុសគ្នាពីការពន្យល់របស់ភាសាអង់គ្លេសទេ។ ឥសី, ឫសី និង Hermit, Ascetic សុទ្ធតែសំដៅលើអ្នកបួស ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសមានការបកស្រាយបន្ថែមលើពាក្យ Hermit និង Ascetic ថា៖

កាលណានិយាយដល់ Hermit នោះគេនិយាយដល់អ្នកដែលប្រគល់ខ្លួនជូនសាសនា ដោយការចាកចេញទៅនៅកន្លែងដ៏សែនឆ្ងាយ ផ្តាច់ខ្លួនផ្តាច់អារម្មណ៍ពីភាពសប្បាយភ្លើតភ្លើននានា និងពីសង្គមមនុស្ស។

ចំណែក Ascetic វិញ គឺសំដៅដល់អ្នកដែលប្រតិបត្តិរបៀបរស់នៅដូចអ្នកបួស តែមិនបានដកខ្លួនចេញទៅនៅឆ្ងាយពីសង្គមមនុស្សទូទៅឡើយ។

បើដូច្នេះ ពាក្យខ្មែរថា «ឥសី» នៅពេលប្រែជាភាសាអង់គ្លេស តើជា Hermit ឬ Ascetic?

ទាក់ទងនឹងសំណួរនេះ ខ្ញុំសុំឆ្លើយថា គួរតែមើលបរិបទ «ឥសី» ឬ «ឫសី» នៅក្នុងរឿងនោះ។ បើសិនជា «តាឥសី» ក្នុងរឿងមួយនោះ គ្រាន់តែជាអ្នកបួស តែរស់នៅក្នុងភូមិជាមួយប្រជាជន, មានការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយនឹងប្រជាជន, នោះគួរប្រែជាភាសាអង់គ្លេសថា Ascetic។ ប៉ុន្តែបើ «តាឥសី» នោះរស់នៅកន្លែងដាច់ស្រយាល ឬក្នុងព្រៃជ្រៅ ហើយគ្មានការទាក់ទងប្រាស្រ័យជាមួយនឹងមនុស្ស អ៊ីចឹងគួរប្រែថា Hermit៕

**

**

*

Should Khmer word «ឥសី» translated as Hermit or Ascetic?

I used to work as a translator, especially fiction. Basically, I translate the word ឥសី into English as Hermit. But a few days before I went to the museum, I was fascinated by the hermit sculpture but written in English Ascetic.

I looked in the Khmer words dictionary and found that the word “ឥសី” comes from “ឥសិ” which means to be eremite. If we want to talk about the old man that we often see in ancient Khmer literature, we have to look at the word “ឫសី”, which means monk, ascetic, sage (a seeker of virtue).

The Khmer explanation is not different from the English explanation.  «ឥសី, ឫសី» and Hermit, Ascetic all refer to the person who lives in religion solitude, but in English there are additional interpretations​:

When it comes to the Hermit, it refers to those who devote themselves to religion by leaving distant places, detached from the pleasures of life and from human society.

And Ascetic refers to those who practice a lifestyle – like the hermit – but still live in and contact with the human in the society.

If so, should we translate “ឥសី” Hermit or Ascetic?

To this question, I would like to suggest that it is better to look at the context. If “ឥសី” in the text is a person who lives in the village and contacts with villagers normally, we should translate it to Ascetic. If he goes to live in a far distance place or in the deep forest and doesn’t contact the people, we should use Hermit.